تاریخچه پمپ بنزین ها ، زمانی بود که بنزین در داروخانه به فروش می رسید!
به گزارش مجله شهبازی، امروزه توقف در یک جایگاه سوخت و پر کردن باک خودرو عملی بسیار ساده و روزمره به نظر می رسد، اما تاریخچه پمپ بنزین، پر از وقایع عجیب و غیرمنتظره است. جالب است بدانید که در ابتدای ظهور خودروها، چیزی به نام جایگاه سوخت وجود نداشت و بنزین به عنوان یک کالای جانبی در مکان هایی فروخته می شد که تصورش را هم نمی کنید. از فروش سوخت در داروخانه ها گرفته تا پمپ های دستی که با قدرت بازوی کارگران کار می کردند، این صنعت مسیر پرفراز و نشیبی را طی نموده است. د
ر این مقاله به اعماق تاریخ می رویم تا آنالیز کنیم چگونه یک حلال شیمیایی ساده در قفسه عطاری ها به حیاتی ترین مایع تمدن مدرن تبدیل شد و معماری و فرهنگ شهرها را برای همواره تغییر داد.
01
داروخانه؛ نخستین پمپ بنزین دنیا
در اواخر قرن نوزدهم، زمانی که برتا بنز (Bertha Benz) نخستین سفر جاده ای طولانی تاریخ را با خودرو انجام داد، با یک مشکل بزرگ روبرو شد: باک خالی. در آن موقع بنزین به صورت انبوه فراوری نمی شد و تنها در داروخانه ها به عنوان یک ماده پاک نماینده یا حلال با نام لیگروئین (Ligroin) در شیشه های کوچک عرضه می شد. او ناچار شد به داروخانه ای در شهر ویسلوخ آلمان مراجعه کند و تمام ذخیره آن ها را بخرد. به همین علت امروزه این داروخانه کوچک به عنوان اولین ایستگاه سوخت رسانی دنیا شناخته می گردد. در آن دوران مردم با تعجب به این ارابه های آتشین نگاه می کردند که به جای دارو، مواد شیمیایی اشتعال زا را از دکتر داروساز طلب می کردند.
02
پمپ های دستی؛ ورزش با بوی بنزین
قبل از اختراع پمپ های برقی، جایگاه داران مجبور بودند سوخت را به صورت کاملاً دستی از مخازن زیرزمینی خارج نمایند. دستگاه هایی به نام پمپ های رفت و برگشتی (Piston Pumps) وجود داشت که اپراتور باید یک اهرم بزرگ را با قدرت دست به عقب و جلو حرکت می داد تا فشار لازم برای خروج مایع ایجاد گردد. سیلوانوس بوسر (Sylvanus Bowser) مخترع اولین دستگاه پمپ سوخت بود که در ابتدا برای نفت سفید طراحی شده بود. این کار به قدری سخت و زمان بر بود که صف های طولانی خودروها در خیابان ایجاد می شد و کارگران پمپ بنزین باید از توان بدنی بالایی برای خدمت رسانی به مشتریان برخوردار می بودند.
03
پمپ های شیشه ای و بحران اعتماد
در دهه های 1920 و 1930، مشتریان به شدت نسبت به کیفیت و مقدار بنزین مشکوک بودند. آن ها می ترسیدند که جایگاه داران بنزین را با آب یا مواد مقرون به صرفه قیمت مخلوط نمایند. برای برطرف این مشکل، پمپ های نمایان (Visible Gas Pumps) اختراع شدند. این دستگاه ها دارای یک استوانه شیشه ای بزرگ در قسمت بالا بودند که درجه بندی شده بود. ابتدا اپراتور بنزین را با پمپ دستی به داخل این شیشه می فرستاد تا مشتری شفافیت سوخت را ببیند و مطمئن گردد که دقیقاً مثلاً 5 گالن بنزین در شیشه وجود دارد، سپس با باز کردن یک شیر، سوخت تحت نیروی گرانش به داخل باک ماشین سرازیر می شد.
04
عصر طلایی خدمات؛ وقتی راننده پادشاه بود
در دوران پس از جنگ دنیای دوم، جایگاه های سوخت به ایستگاه های خدمات (Service Stations) تغییر نام دادند. در این دوره، به محض ورود خودرو به جایگاه، تیمی از کارگران با لباس های فرم سفید و کلاه های مخصوص به سمت ماشین می دویدند. یکی بنزین می زد، دیگری شیشه ها را تمیز می کرد، نفر سوم فشار باد تایرها را چک می کرد و نفر چهارم سطح روغن موتور را آنالیز می نمود. تمام این خدمات کاملاً رایگان بود و بخشی از فرهنگ تکریم مشتری محسوب می شد. جامعه شناسی آن دوران نشان می دهد که پمپ بنزین ها به پاتوق های اجتماعی مهمی تبدیل شده بودند که در آن ها اطلاعات محلی و اخبار شهر رد و بدل می شد.
05
رسوایی بنزین سرب دار؛ یک خطای علمی بزرگ
یکی از تاریک ترین بخش های تاریخ پمپ بنزین، استفاده از تترااتیل سرب (Tetraethyllead) در سوخت بود. دانشمندان برای از بین بردن صدای کوبش موتور، سرب را به بنزین اضافه کردند. با وجود اینکه شواهد مسمومیت کارگران در کارخانه ها پدیدار شده بود، شرکت های نفتی برای دهه ها این موضوع را پنهان کردند. این ماده باعث آلودگی شدید هوا و آسیب های مغزی جبران ناپذیر در بچه ها شد. سال ها طول کشید تا جنبش های زیست محیطی بتوانند مصرف سرب در بنزین را ممنوع نمایند. این اتفاق در تاریخ علم به عنوان نمونه ای از ترجیح سود مالی بر سلامت عمومی شناخته می گردد و روانپزشکی اجتماعی آن را آنالیز می نماید.
06
ظهور خودخدمتی؛ انتها یک سنت قدیمی
اولین پمپ بنزین خودخدمتی (Self-Service) در سال 1947 در لس آنجلس افتتاح شد، اما در ابتدا با مقاومت شدید روبرو گشت. بسیاری از استان ها آن را به علت خطرات آتش سوزی غیرقانونی اعلام کردند. اما واقعیت این بود که جایگاه داران می خواستند با حذف کارگران، قیمت بنزین را چند سنت کاهش دهند. روانشناسی مصرف نماینده به تدریج تغییر کرد و مردم پذیرفتند که برای صرفه جویی در هزینه، خودشان دست به نازل بزنند. امروزه در بیشتر نقاط دنیا، تماشا یک مامور پمپ بنزین که برای شما سوخت می زند به یک چشم انداز نادر و لوکس تبدیل شده است.
07
معماری گوگی؛ پمپ بنزین هایی از آینده
در دهه های 1950 و 60 میلادی، طراحی پمپ بنزین ها تحت تاثیر عصر فضا نهاده شد. سبکی به نام معماری گوگی (Googie Architecture) ظهور کرد که ویژگی آن سقف های شیب دار تند، فرم های هندسی عجیب و استفاده گسترده از نئون بود. پمپ بنزین ها قرار بود شبیه به سفینه های فضایی به نظر برسند تا حس پیشرفت و سرعت را به رانندگان منتقل نمایند. این سازه ها نه تنها ایستگاه سوخت، بلکه نمادهای بصری جاده ها بودند که از فواصل دور توجه مسافران را جلب می کردند. امروزه تعداد کمی از این بناهای ارزشمند به جای مانده که به عنوان آثار ملی ثبت شده اند.
08
پمپ بنزین در قاب نقره ای سینما
پمپ بنزین در سینما فراتر از یک مکان فیزیکی است؛ این مکان در فیلم های ژانر وحشت یا جاده ای، نماد انزوا و شروع یک خطر است. از فیلم معروف پرندگان (The Birds) اثر آلفرد هیچکاک که پمپ بنزین در آن منفجر می گردد تا فیلم های کلاسیکی که در آن ها قهرمان داستان در یک جایگاه متروکه با سرنوشت خود روبرو می گردد. سینما به خوبی توانسته است حس اضطراب موجود در این ایستگاه های بین راهی را به مخاطب منتقل کند. بعلاوه در ادبیات مدرن، پمپ بنزین به عنوان لامکان یا فضایی گذرا شناخته می گردد که آدم ها در آن هویت واقعی خود را گم یا پیدا می نمایند.
09
تکنولوژی مخازن زیرزمینی؛ پنهان اما حیاتی
آنچه ما در سطح زمین می بینیم تنها نوک یک کوه یخ است. مهندسی پمپ بنزین ها به شدت وابسته به مخازن ذخیره سازی زیرزمینی (Underground Storage Tanks) است. در گذشته این مخازن از فولاد تک لایه ساخته می شدند که به مرور زمان زنگ می زد و باعث نشت بنزین به آب های زیرزمینی می شد. فجایع زیست محیطی ناشی از این نشت ها باعث شد تا قوانین سخت گیرانه ای برای استفاده از مخازن دوجداره با سیستم های نشت یاب هوشمند وضع گردد. این بخش از جایگاه های سوخت یکی از پیچیده ترین و گران ترین بخش های مهندسی عمران و محیط زیست در محیط های شهری است.
10
بحران نفت و تغییر مقدار پمپ ها
در دهه 1970، بحران نفت باعث شد قیمت بنزین به شدت افزایش یابد. تا آن موقع، نمایشگرهای پمپ بنزین تنها دو رقم برای قیمت داشتند چون کسی فکر نمی کرد قیمت بنزین از 99 سنت فراتر برود! با عبور قیمت از یک دلار، کل سیستم نمایشگرها در هزاران پمپ بنزین باید تعویض یا اصلاح می شد. این دوران باعث شد تا پمپ های دیجیتالی (Digital Dispensers) به سرعت جایگزین مدل های آنالوگ چرخشی شوند. این تغییر تکنولوژیک، همزمان با کوشش برای بهینه سازی مصرف سوخت در موتورها بود که مسیر صنعت خودرو را به سمت مدل های کوچک تر و کم مصرف تر تغییر داد.
11
از سوخت تا سوپرمارکت؛ بیزینس مدل نو
جالب است بدانید که امروزه بسیاری از پمپ بنزین ها از فروش خودِ بنزین سود بسیار کمی می برند. رقابت شدید و مالیات های سنگین باعث شده تا حاشیه سود سوخت به حداقل برسد. به همین علت، مدل کسب وکار آن ها به سمت فروشگاه های رفاه (Convenience Stores) تغییر نموده است. سود واقعی یک جایگاه سوخت امروزه در فروش قهوه، تنقلات و خدماتی نظیر کارواش نهفته است. در واقع پمپ بنزین های مدرن بیشتر شبیه به سوپرمارکت های بزرگی هستند که در کنارشان بنزین هم عرضه می گردد تا مشتری را به داخل مغازه بکشانند.
12
ایستگاه های شارژ؛ انتها یک عصر و شروع عصری دیگر
با ظهور خودروهای برقی (Electric Vehicles)، پمپ بنزین ها بار دیگر در آستانه یک تحول بنیادین قرار دارند. نازل های سوخت جای خود را به کابل های شارژ سریع می دهند. این تغییر نه تنها فنی، بلکه رفتاری است. در حالی که بنزین زدن 5 دقیقه طول می کشد، شارژ خودرو ممکن است 30 دقیقه زمان ببرد. این یعنی پمپ بنزین های آینده باید فضاهای استراحت، اینترنت رایگان و امکانات رفاهی بیشتری داشته باشند. معماری ایستگاه های سوخت در حال تغییر از دکه های موقتی به مجتمع های خدماتی بزرگ است که در آن ها زمان، به مقدار سوخت اهمیت دارد.
دکتر علیرضا مجیدی
پزشک، نویسنده و بنیان گذار وبلاگ خبرنگاران
دکتر علیرضا مجیدی، نویسنده و بنیان گذار وبلاگ خبرنگاران .
با بیش از 20 سال نویسندگی ترکیبی مستمر در زمینهٔ پزشکی، فناوری، سینما، کتاب و فرهنگ.
باشد که با هم متفاوت بیاندیشیم!
دربارهٔ علیرضا مجیدی در خبرنگاران